Ketan nago ene hiriko jaietan
ChatGPTri edota Latxari galdegiten diogu poema bat nola idatzi, baina mintzalagun elektroniko horiek ematen diguten poemak ez digu ezer sentiarazten, ez baita benetakoa, hezur-haragizkoa. Benetakoa da pantailetatik harago gertatzen dena, begiradak gurutzatzea eta elkar hunkitzea, elkar sentitzea, begietara begiratzea. Benetako poema horrela ateratzen da, benetako topaketetatik liburuetatik baino gehiago. Ala ote? Ala niri xoxoak jo al dit udaberri honetan eta xoratu egin ote naiz, burua galdu ote dut?
30 urte pasa dira jadanik, nik 20 urte bete berritan, 1996ko Irungo San Pedro eta San Martzial jaiak bizi nituela lagun artean. Uste dut inoiz ez nuela gogo handirik izan Alardean ateratzeko, eta kantinera izateko are gutxiago. Baina errespetatzen nuen jendeak nire hiriko Alardean parte hartu nahi izatea, izan kantinera, xirulari edo eskopeta bat eskuetan. Baina ulertezina egiten zitzaidan nolatan 1996 urte hartan pertsona batzuek atera nahi izatea Alardean desfilatzen eta orduko gizon buruzko eta andre burugabe andanek ez uztea ateratzen… Zergatik ez?
Nik urte oso bat Irundik kanpo igaro nuen alemana ikasten, eta pentsaera irekia nuen, ilusionaturik nengoen bizitzaren etapa berri bati ekiteko, uda berri bat hasteko eta euskal filologia ikasketetan murgiltzeko. Ketan nengoen, eta ez preseski Debabarrenan behin bati aditu omen nion zentzuan: gustura egotea.
Ni, ordea, nerbiostu nintzen 1996ko San Martzial jai haietan, urte hartako zentzugabekeriarekin estresatuta iritzi-artikuluak bidali nituen egunkarietara. Uste dut nire iritzia publikoki adierazteagatik orduko nire lagun kuadrilla nigandik aldendu zela, eta bakarrik gelditu nintzela.
Hala ere, geroztik, urtero adierazi dut nire ezinegona eta iritzia prentsan, eta 2013an honako hau idatzi nuen Berria egunkarian. Irungo bi alardeetako batekin ere ez nuela bat egiten, eta hirugarren aukera bat proposatzen nuen, hau da, Alarde militarra baztertu eta jaiak ikuspegi antimilitarista eta euskaldun batetik bizitzea. San Martzialeko Alardeak ospatzen duen gertaera historikoa ez zen garaipen bat euskaldunentzat, baizik eta Nafarroako Erresumaren galeraren eta ondorengo eskubide-galeraren sinboloa. Horregatik, ez du zentzurik ospakizun hori garaipen gisa bizitzeak.
Feminista naiz, baina eztabaida ez da soilik emakumeen parte-hartzearena; klase-borroka ere badago Alardearen muinean, edozeinek ezin baitu kantinera atera, ez eta kapitain edo jeneral ere. Ketan nago —urduri— ene hiriko jaietan, eta alardeek ez naute pozten, nire lehentasuna ikuspegi historiko eta nazionala baita. Horrenbestez, Alardea berrinterpretatzea proposatzen dut oraindik ere, desfile militar edo «frantsesen aurkako garaipen» gisa ulertu beharrean, irundar guztien jai herrikoi eta inklusibo gisa bizitzea.
50 urte bete ditut —mende erdia!— eta ketan nago, urduri, ene Irun maitearen jaietan. Eta barka, beharbada, nire xorakeriak, mundua konpontzeko ditudan ameskeriak; opa dizuet ahalik eta ongien pasa ditzazuela egun hauek eta uda osoa.
