Mundua aldatzeko arma
Mandelak 95 urte bete ditu eta, itxura guztien arabera, atzokoa bere azken urtebetetzea izan zen. Nire belaunaldiko askok Kortaturen bidez ezagutu genuen Nelson Mandela. Irungo taldeak Hegoafrikaren berri eman zigun oraindik eskola ume ginen askori.
Badu, Mandelak, esaldi biribil horietako bat heziketari buruz: «Heziketa arma bat da. Mundua aldatzen saiatzeko erabili behar dugun tresnarik boteretsuena da». Esaldi paradoxikoa Bakearen Nobel Saria jaso duenarentzat: heziketa arma da. Baina ez zaio arrazoirik falta. Heziketa izan baitaiteke tresna egokiena gizartea aldatzeko, nahiz eta, Mendebaldeko ustezko gizarte aurreratu honetan ikuspegi hau ahaztua dugun. Heziketa eta, batez ere, hezkuntza sistema gizarte egitura mantentzeko erabiltzen dugu. Eskola merkatuari begira jartzen dugu, heziketak dakartzan bestelako balioak baztertuz.
96 urterekin aurten hil den Jose Luis Sampedrok zion, «heziketa maitasuna eta probokazioa da. Hezten dena maitatu behar da eta zirikatu, zuk esandako guztia besterik gabe onar ez dezan». Bere ustez, maitasuna, estimua eta begirunearen bidez konfiantza eta segurtasuna transmititzen duzu. Segurtasuna eta konfiantza oinarri-oinarrizkoak dira arriskatzeko, arriskurik gabe ez baitago ikasketarik. Bestalde, probokazioa ere beharrezkoa da arriskatzeko. Konfiantza eta segurtasuna ez dira nahikoak. Nagoen tokian gustura egotea ez da nahikoa. Motibazio jakin bat behar dugu eta hori probokazioaren bidez lortzen da. Baina esango nuke egun probokaziorako toki gutxi uzten dugula. Kritikarako eta sistema aldaketarako hezi ordez, gizarte sistema errepikatzeko hezten ari gara.
Heziketa arma boteretsua da mundua aldatzeko, baita mundua ez aldatzeko ere. Hendaiako ikastola berria eraikitzeko debekua edo Hego Euskal Herrian ezarri nahi den LOMCE legea horren adibide garbiak dira. Patrick Dallennes Baionako suprefetak edo Jose Ignacio Wert Espainiako ministroak armak hartu dituzte eta gogor ari dira erasoan. Erresistentziarako garaia da, beraz, erresistentziaz asko dakien beste pentsalari baten hitzak kontutan hartu beharko genituzke.
Stephen Hessel 95 urterekin hil zen otsailean. Bere azken liburuan hauxe idatzi zuen: «Sortzea erresistitzea da, eta erresistitzea sortzea da». Hortxe dugu, beraz, gure esku dagoen kontraerasorako arma: irudimena eta sormena.
Hessel, Sampedro, Mandela… zoritxarrez, pixkanaka agur esaten ari diren belaunaldi bateko azken erreferenteak dira. Baina, zorionez, aurrera begirako bidea marraztu digute: maitasun eta probokazioa sormenaz erabiltzea. Arma hartuko al dugu?